Ilulissat kulturikkut oqaluttuassartaa.

Ilulissani inoqaqqaarsimaneranik takussutissat siulliit ukiut 4.000-t miss. pisoqaassuseqarput.
Piniarnermik  inuussutissarsiuteqartut Kangiata sulluani nunassikkamik.
Taamani maannakkutulli nerisaqarnikkut inuussutissarsiornikkullu aallaavissuuvoq.
Imeq sermimit aattoq ilt-imillu akoqarluartoq tassani imaanit tarajulimmit akuleruppoq, uumasorpassuillu tamalaat tamaani, ukioq tamaat sarfap imarnersaliaani, uumalluarsinnaalersimapput.
1700-jukkut qiteqqunnerat tikillugu, oqaluttuarisaanermi inuit kulturii siulliit paarlakaajaassimapput.
Saqqaqkultur, Dorsetkultur kiisalu Thulekulturi, maanna kulturitta paasineqarsinnaaneranut aallaaviulluni.

1500-jukkut naalerneraniilli matuma eqqaa, akuttunngitsumik europami arfannianiit tikeraarneqallattaartuarsimavoq, kiisalu 1741-mi danskit kunngiat niivertoqarfiliorpoq, tassa Ilulissat. Niivertoqarfik alliartorpoq taamalu nunasiaateqarfinngorluni Jakobshavn – atsiunneqarluni Jacob Severein Sæby-meersoq, pilersitsinermut aningaasartuuteqartuusoq.

Inuit nunaqarfinni qanittuneersut Kongelig Grønlandske Handel-imut ameerniarlutillu orsuerniarput. KGH-p aningaasarsiutigaa inginneq ammillu Danmark-imut nassiussorneri. Naggataatigut piniartut Jakobshavn-imut nutsertut ima amerlatigilerput, allaat KGH-p, niiverniarluarnerujumalluni – piniartut siammartertariaqalermagit piniariarfinnut ungasinnerusunut.
1750-miit 1850-mut niiveroruseqarfinnik arlalinnik pilersitsisoqarpoq, tamakku nunaqarfeerannguupput pisiniarfeerallit. Taakkunanilu pilerinartorpassuit pissarsiarineqarsinnaapput; aallaasit, meqqutit kaffillu, tupa, taratsut, qajuusiaq annoraamerngit il.il. Tamakku akiugassaasimanngillat. Allaammi piniartut ima orsuerniartigalutillu ameerniartigisarsimapput, allaat ilaqutariit pisariaqartitaannut amigalersarlutik. Inuiaqatigiinnut kalaallinut erloqinartorsiorneq takkuppoq.

Erloqinartorsiorneq tamanna, sorsunnersuup aappaa qaangiummat qaangerniarlugu iliuuseqartoqaraluarpoq. Taamaasiorneq ima sukkatigaaq, allaat nunaqavissunik sanasussanik ilinniartitsinermut piffissaqartoqarani.
Aasaanerani “suliartortitanik”, tassa qallunaanik tikisitsisoqartalerpoq, tamakkulu sapusiortiterput erngup katersuuffissaanik, aqquserngiortiterlutik inissiarsuarnik il.il. sanaartugarivaat. Ineqarniarnermut tunngasut pitsannguallaataaqaat, tuberkulose-mik nappaatillit ikileriarput, aalisakkerivissuit alliartorput, inuppassuarnullu inuusaaseq takornartaalerpoq.
Inuiaqatigiit europamiunngorsagaasimapput.

Akerliliineq 1980-ikkunni takkuppoq. Namminersornerulerneq eqqunneqarpoq kalaallillu eqqarsartaasiat, oqaasii il.il. pingaartinneqarnerulerput.
Ullumikkut qinersinissamut tullermut killittoqarpoq: Nammisorneruneq pilersinneqassava?

Ilulissat aalisartoqarfissuuvoq. Tamatigut Kangiani aalisartoqartuarsimavoq.
Attani ittarsuarni-tsani ningittakkat soqqarnit allunaasiat miiterit untritillit arlaqartut nassaarineqarsimapput.
KGH-p isumassarsiarisimavaa, arnat angutillu sanngiinnerusut aalisartuunissaat. Aatsaat 1910-p missaani KGH-p Ilulissaniik qaleralinnik avammut tunisassiorneq aningaasarsiutigilerpaa, taamaasillutillu piniartut aalisartuutikkusussimanngilaat.


Ullumikkut